Қайтару мүмкіндігін қалай бағалаймыз
Өтінім бойынша шешім шығармас бұрын бір санға емес, жалпы көрініске қараймыз: табысыңыз, кредиттер мен қарыздар бойынша бұрыннан бар төлемдер, кредиттік тарих. Қарыз алудан ерікті бас тарту («Стоп-кредит») белгіленген-белгіленбегені бөлек тексеріледі. МҚҰ мұны шешімге дейін тексеруге міндетті.
Жасыңыз 21-ден кіші немесе 55-тен үлкен болса, қарыз үшін белгіленген нысандағы жеке келісім керек. Бұл жай рәсім емес, асығыс шешімнен қорғайтын қосымша тетік.
Неге бас тартуымыз мүмкін
Бас тарту сізде бір кемшілік бар дегенді білдірмейді. Әдетте оның артында төмендегі себептердің бірі тұрады.
Алаяқтықтан қорғау қандай шектер мен белгілерге сүйенетінін ашпаймыз. Әйтпесе оны бөгде адамның атына қарыз рәсімдейтіндер пайдаланар еді.
- Қарыз төлемі қазіргі қарыздармен қосылғанда табысыңыздың тым үлкен бөлігін алады.
- Кредиттік тарихта мерзімі өтіп жатқан қарыз бар.
- Жеке басыңызды, құжатыңызды немесе өз атыңыздағы шотты растау мүмкін болмады.
- Қарыз алудан ерікті бас тарту белгіленген.
- Өтінімдегі мәлімет тексерілген дереккөздердегі мәліметпен сәйкес келмейді.
Жүктемені өзіңіз есептеңіз
Өтінім бермес бұрын өзіңізден «бере ме екен» деп емес, «неден қайтарамын» деп сұраған пайдалы. Жалақыға дейінгі қарыз үшін мұндай есеп бір парақ қағазға сыяды.
Мысал. 30 күннен кейін 250 000 ₸ аласыз, ал келесі жалақыға дейінгі міндетті шығын 210 000 ₸ болады. Бос қалатыны 40 000 ₸. 30 күнге алынған 50 000 ₸ «Ғо! Жалақыға дейін» қарызы үшін 53 000 ₸ қайтару керек, ол келесі айдың өзінде бюджетте жаңа тесік ашады. Ал сол мерзімге 30 000 ₸ алсаңыз, 31 800 ₸ қайтарасыз, бұл бос қалдыққа сыяды.
- Жалақы күні ұсталымдардан кейін қолыңызға тиетін соманы алыңыз.
- Келесі жалақыға дейінгі міндетті шығынды шегеріңіз: тұрғын үй, тамақ, жол, байланыс, басқа қарыздар бойынша төлем.
- Қалған соманы калькулятордағы сол күнге қайтарылатын сомамен салыстырыңыз.
- Қалдық аз болса немесе әрең жетсе, соманы азайтыңыз не қарыздан бас тартыңыз.
Ескі қарызды жаңа қарызбен жаппаңыз
Төлем күні жақындап, ақша болмаса, жаңа қарыз алып, біріншісін сонымен өтеу қисынды көрінеді. Шын мәнінде қарыз азаймайды: оған тағы бір сыйақы қосылады, ал мерзім қайтадан қысқа.
Бір айдан кейін жағдай қайталанады, тек сома үлкейеді. Төлей алмайтыныңызды сезсеңіз, қайтару күніне дейін бізге жазыңыз: заң қарызды келісім бойынша қолданыстағы немесе сіз үшін тиімдірек талаптармен, бірақ 90 күнтізбелік күннен аспайтын мерзімге ұзартуға рұқсат береді.
Тағы бір жол — шарт талаптарын өзгерту туралы өтініш. Ол 15 күнтізбелік күн ішінде қаралады, ал өтініш берудің өзі өзгерістер келісілді дегенді білдірмейді.
Қарыз алушыны қорғайтын шектер
45 күнге дейінгі қарыздың құнын заң шектейді: мөлшерлеме күніне 0,3%-дан төмен, ЖТСМ 179%-дан аспайды, ал негізгі қарыздан тыс барлық төлемдер, сыйақы мен тұрақсыздық айыбын қоса алғанда, жиынтығында берілген соманың жартысынан аспайды. Біздің «Ғо! Алғашқы» күніне 0,01%, «Ғо! Жалақыға дейін» күніне 0,2% тұрады. «Ғо! Бөліп» үшін заң ЖТСМ-ді 46%-бен шектейді, бізде ол шамамен 42,6%. Комиссия да, міндетті ақылы қызмет те жоқ.
Қысқа санатта тұрақсыздық айыбы заң бойынша орындалмаған міндеттеменің күніне 0,3%-ынан аспайды, ал біздің барлық өнімде ол мерзімі өткен соманың күніне 0,1%-ы. Мерзімін өткізу қатарынан 90 күнге созылса, одан әрі сыйақы мен тұрақсыздық айыбы есептелмейді, ережелерде тікелей көзделген жағдай ғана бұған жатпайды. Қарызды мерзімінен бұрын өтегені үшін айыппұл да, комиссия да алынбайды, сыйақы нақты күндерге ғана есептеледі.
Компаниядан тыс та көмек бар. Дауды микроқаржы омбудсманына беруге болады, ал бірнеше қарыз жиналса, ҚНРДА сайтынан Финкелісім мүмкіндігі туралы біліп алыңыз.